{"id":2095,"date":"2024-12-16T10:13:13","date_gmt":"2024-12-16T10:13:13","guid":{"rendered":"https:\/\/revistaquiote.org\/?p=2095"},"modified":"2025-04-29T19:07:13","modified_gmt":"2025-04-29T19:07:13","slug":"siempre-nos-podemos-sorprender-de-nuestro-entorno","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/revistaquiote.org\/?p=2095","title":{"rendered":"SIEMPRE NOS PODEMOS SORPRENDER DE NUESTRO ENTORNO"},"content":{"rendered":"<p>[et_pb_section fb_built=\u00bb1&#8243; _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][et_pb_row _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][et_pb_column type=\u00bb4_4&#8243; _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][et_pb_text _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb hover_enabled=\u00bb0&#8243; global_colors_info=\u00bb{}\u00bb text_font_size=\u00bb12px\u00bb sticky_enabled=\u00bb0&#8243;]<\/p>\n<p>Jorge Rubio, Ocpatli, litograf\u00eda, 2024.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb hover_enabled=\u00bb0&#8243; sticky_enabled=\u00bb0&#8243; custom_padding=\u00bb||0px|||\u00bb]<\/p>\n<p>Una caracter\u00edstica sobresaliente, que nos da a los humanos un lugar especial entre las especies, es que generalmente no perdemos la capacidad de sorprendernos ante determinados sucesos, y esto nos lleva a recordar a Descartes en su <em>Compendio de M\u00fasica<\/em>, texto de juventud que nos lleva a reflexionar sobre la posibilidad de que nos guste m\u00e1s una cosa que otra, en especial, lo que corresponde a las composiciones musicales.<\/p>\n<p>Descartes es muy expl\u00edcito a se\u00f1alar la gran capacidad que tenemos para conmovernos por ciertos acontecimientos que se manifiesten en nuestra cercan\u00eda. Los sucesos que nos pueden sorprender no tienen que ser necesariamente a partir de grandes entes de la academia, las artes o la arquitectura. En el andar cotidiano de nuestros entornos del d\u00eda a d\u00eda, nos encontramos con elementos del paisaje que, por el hecho de verlos frecuentemente, no implica que ya no sean especiales para nuestros sentidos.<\/p>\n<p>Regreso de mi trabajo en Ciudad Universitaria cotidianamente. Recorro dentro del campus caminos semejantes y veo c\u00f3mo esos grandes magueyes cambian a lo largo de los a\u00f1os. De manera similar, cuando ya estoy conduciendo hacia mi casa, sobre avenida Churubusco, observo otros magueyes enormes que se encuentran bajo el sol cerca del Centro Nacional de las Artes. Los noto igual de majestuosos que los de la Universidad. En ambos, lo que m\u00e1s admiro es su quiote, la flor del maguey. No deja de sorprenderme ese poder\u00edo de la naturaleza para que la planta ponga toda su fuerza en esa estructura tan maravillosa cuyo objetivo, finalmente, es que la especie se reproduzca para que perdure su existencia.<\/p>\n<p>Surge la pregunta: \u00bfqu\u00e9 sintieron los exploradores o visitantes extranjeros en siglos pasados, cuando llegaron a regiones mexicanas y presenciaron la flora con todo su esplendor? Espect\u00e1culo que desgraciadamente ya no podemos ver, solo imaginar. En contraparte, nosotras y nosotros podremos contar en un futuro cercano a los j\u00f3venes c\u00f3mo era la flora en las reservas ecol\u00f3gicas de nuestro pa\u00eds, en nuestra d\u00e9cada de los a\u00f1os veinte, y aunque nos podamos apoyar de testimonio gr\u00e1fico y de video, la descripci\u00f3n que les daremos ser\u00e1 limitada. Seguramente, en ese futuro cercano, la tierra estar\u00e1 m\u00e1s arrasada. Nuestros j\u00f3venes del futuro tendr\u00e1n que seguir con la pr\u00e1ctica de imaginar a\u00fan m\u00e1s de lo que nosotros ya lo hemos hecho.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=\u00bb3_5,2_5&#8243; _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][et_pb_column type=\u00bb3_5&#8243; _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][et_pb_image src=\u00bbhttps:\/\/revistaquiote.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Rubio_mayahuel.jpg\u00bb title_text=\u00bbMayahuel\u00bb _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][\/et_pb_image][et_pb_text _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb text_font_size=\u00bb12px\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb]<\/p>\n<p>Jorge Rubio, Mayahuel,<br \/>aguafuerte y aguatinta, 2024.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][et_pb_column type=\u00bb2_5&#8243; _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][et_pb_text _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb]<\/p>\n<p>Como ejercicio historiogr\u00e1fico e iconol\u00f3gico, podr\u00edamos plantear lo anterior de manera inversa y hacer una revisi\u00f3n de c\u00f3mo describ\u00edan y se maravillaban en el pasado los que narraban aquel presente, de c\u00f3mo remit\u00edan ellos a las descripciones del pasado. Con este proceso inverso se pretende en este escrito mostrar elementos iconogr\u00e1ficos que fueron abordados con todo cuidado y con gran calidad art\u00edstica, lo que nos pone de manifiesto el inter\u00e9s y la impresi\u00f3n que gener\u00f3 en los visitantes y artistas el maguey y su quiote.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][et_pb_column type=\u00bb4_4&#8243; _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][et_pb_text _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb]<\/p>\n<p>En la d\u00e9cada de los 70 del siglo xix en M\u00e9xico, se publicaba la revista <em>El Artista<\/em>, que ten\u00eda como subt\u00edtulo <em>Bellas Artes, Literatura y Ciencia<\/em>, de entregas peri\u00f3dicas y con el estilo similar al de la revista francesa <em>L\u2019Art, Revue hebdomadaire illustr\u00e9e<\/em>, bajo la direcci\u00f3n Eug\u00e8ne V\u00e9ron, publicada en Par\u00eds en los mismos a\u00f1os que la mencionada de M\u00e9xico. En un fasc\u00edculo de <em>El Artista <\/em>de 1874, el general Gaspar S\u00e1nchez Ochoa public\u00f3 en la secci\u00f3n de ciencia el art\u00edculo con el t\u00edtulo <em>El Maguey<\/em>, en el cual describe las grandes cualidades de esta planta, as\u00ed como el gran inter\u00e9s que despertaba en el extranjero, acompa\u00f1ado de una amplia descripci\u00f3n cient\u00edfica. Queremos destacar que Gaspar S\u00e1nchez nos remite a lo que visitantes y estudiosos de la flora mexicana expresaban respecto al maguey. Como ejemplo, se\u00f1alamos lo que cita de Jos\u00e9 de Acosta en <em>Historia natural y moral de las Indias<\/em>, 1586, respecto a c\u00f3mo fue su percepci\u00f3n:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\">El \u00e1rbol de las maravillas es la clasificaci\u00f3n exacta que merece la planta del Maguey en efecto su remoto y misterioso origen, su forma, su modo de vivir y morir, sus multiplicados productos, todo contribuye a que sea digno de ocupar un lugar muy distinguido entre la infinidad de plantas que forman la magn\u00edfica y admirable floral mexicana.<\/p>\n<p>Esta descripci\u00f3n de Acosta es una muestra temprana del siglo xvi que nos permite entender que el maguey ocupaba una atenci\u00f3n especial ante la mirada de los reci\u00e9n llegados. Los siglos pasaron y en muchas situaciones lo que impresiona al inicio deja de hacerlo m\u00e1s adelante. Pero no fue este el caso del maguey y su quiote. Del siglo xix tenemos expresiones del arte europeo que dan una idea directa de que esta planta no dejaba de ocupar un lugar en el centro de atenci\u00f3n.<\/p>\n<p>En este contexto, damos paso a mostrar algunos casos de autores europeos que recurrieron a expertos de la gr\u00e1fica para que ilustraran obras donde el maguey y su quiote ocuparon lugares importantes. Se mostrar\u00e1n dos casos, uno brit\u00e1nico, otro italiano.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_image src=\u00bbhttps:\/\/revistaquiote.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Santiago-Robles_Cuaderno-de-apuntes_2018-scaled.jpg\u00bb _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][\/et_pb_image][et_pb_text _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb text_font_size=\u00bb12px\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb]<\/p>\n<p>Santiago Robles, cuaderno de apuntes, 2018.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][et_pb_column type=\u00bb4_4&#8243; _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][et_pb_text _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb]<\/p>\n<p><strong>William Francis Ainsworth<\/strong> (1807-1896), public\u00f3 la obra <em>All round the world: an illustrated record of voyages, travels and adventures in all parts of the globe<\/em>, bajo el sello de Collins, London &amp; Glasgow, en 1875. William fue un cirujano, ge\u00f3grafo y ge\u00f3logo brit\u00e1nico, vivi\u00f3 en Londres y Par\u00eds, particip\u00f3 en misiones de ayuda organizadas por la Royal Geographical Society y la Society for Promoting Christian Knowledge. Viaj\u00f3 a Asia Menor, Mesopotamia y Siria, explor\u00f3 las monta\u00f1as del Kurdist\u00e1n y lleg\u00f3 a Estambul pasando por Armenia. A partir de 1841, Ainsworth particip\u00f3 como editor de varias revistas como <em>Ainsworth\u2019s Magazine<\/em>, <em>Bentley\u2019s Miscellany <\/em>y <em>New Monthly Magazine<\/em>. Fue miembro fundador de la Royal Geographical Society y la Society of Antiquaries.<\/p>\n<p>De sus exploraciones en Medio Oriente public\u00f3 <em>Researches in Assyria, Babylonia, and Chaldea <\/em>(Londres, 1838) y <em>Travels and Researches in Asia Minor, Mesopotamia, Chaldea, and Armenia <\/em>(Londres, 1842). La edici\u00f3n de <em>All round the world: an illustrated record of voyages <\/em>que es la que aqu\u00ed nos interesa, muestra su inter\u00e9s en la vida social y privada de diversas etnias, donde describe la geograf\u00eda, ciencia y<\/p>\n<p>naturaleza de m\u00faltiples regiones de Am\u00e9rica, Asia y \u00c1frica. En su obra, solo a pa\u00edses que consider\u00f3 especiales les dedic\u00f3 un cap\u00edtulo, y este fue el caso de M\u00e9xico, concretamente \u201cMexico an the Mexicans, with an account of ascents of the peaks Popocatepetl and Orizava\u201d, ah\u00ed describe principalmente las caracter\u00edsticas de la regi\u00f3n central del pa\u00eds e ilustra el cap\u00edtulo con nueve grabados, de los cuales, dos muestran la belleza del maguey y su quiote. Ainsworth convoc\u00f3 a artistas entre los que se encontraba L. Rouyer, de quien no tenemos informaci\u00f3n, pero el grabado que ahora presentamos nos transmite de manera impecable la belleza de la planta en cuesti\u00f3n.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_image src=\u00bbhttps:\/\/revistaquiote.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/IMG_20241024_142259-scaled.jpg\u00bb title_text=\u00bbAloes magney\u00bb _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb filter_hue_rotate=\u00bb33deg\u00bb filter_saturate=\u00bb41%\u00bb filter_brightness=\u00bb124%\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][\/et_pb_image][et_pb_text _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb text_font_size=\u00bb12px\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb]<\/p>\n<p>L. Rouyer, 1842.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][et_pb_column type=\u00bb4_4&#8243; _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][et_pb_text _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb]<\/p>\n<p>En el mismo cap\u00edtulo de la obra, Ainsworth presenta un grabado de Le\u00f3n Jean Baptiste Sabatier con el t\u00edtulo <em>Gateway of St. Antonio<\/em>.<\/p>\n<p>L\u00e9on Jean-Baptiste Sabatier fue un artista franc\u00e9s (1827-1887). Tuvo m\u00faltiples colaboraciones con otros artistas, entre ellos Joseph Schranz (uno de los tres hijos del pintor Anton Schranz (1769-1839)). Tambi\u00e9n trabaj\u00f3 con Adolphe Jean-Baptiste Bayot (1810-1871), lit\u00f3grafo y pintor franc\u00e9s, que dedic\u00f3 parte de su producci\u00f3n al grabado de episodios de diversas guerras ambientadas en Italia, M\u00e9xico o Kinburn, as\u00ed como batallas mar\u00edtimas.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_image src=\u00bbhttps:\/\/revistaquiote.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/IMG_20241024_142119-scaled.jpg\u00bb title_text=\u00bbGateway of St. Antonio\u00bb _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb filter_hue_rotate=\u00bb32deg\u00bb filter_saturate=\u00bb29%\u00bb filter_brightness=\u00bb121%\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][\/et_pb_image][et_pb_text _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb text_font_size=\u00bb12px\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb]<\/p>\n<p>L\u00e9on Jean-Baptiste, 1842<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][et_pb_column type=\u00bb4_4&#8243; _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][et_pb_text _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb]<\/p>\n<p>Luciano Biart (1828-1897). Public\u00f3 el libro <em>Avventure di un naturalista al Messico<\/em>, bajo el sello de Lombarda, en 1877. Naci\u00f3 en Versalles. En 1846 se traslad\u00f3 a M\u00e9xico por intereses personales. Alrededor de 1855, decidi\u00f3 estudiar medicina en Puebla, despu\u00e9s se estableci\u00f3 en Orizaba, donde se cas\u00f3 con una francesa. Ah\u00ed se qued\u00f3 a vivir. Biart permaneci\u00f3 en M\u00e9xico hasta 1865 y abandon\u00f3 el pa\u00eds debido a la situaci\u00f3n pol\u00edtica que se estaba generando y que le hicieron temer posibles represalias de los liberales. Pas\u00f3 el resto de su vida en Francia, donde muri\u00f3 en 1897.<\/p>\n<p>Durante su estancia en Orizaba no perdi\u00f3 oportunidad de realizar exploraciones zool\u00f3gicas y arqueol\u00f3gicas en las regiones tropicales veracruzanas. Parte de sus experiencias en M\u00e9xico las public\u00f3 en la prestigiosa <em>Revue des Deux-Mondes<\/em>.<\/p>\n<p>Instalado nuevamente en Francia, public\u00f3 su <em>Avventure di un naturalista al Messico<\/em>, casi de inmediato se public\u00f3 una edici\u00f3n espa\u00f1ola en 1869, pero fue la italiana, editada por Paolo Carranza, la que se ilustr\u00f3 con 158 l\u00e1minas de la autor\u00eda de L\u00e9on Benett (1839-1916). Es una fortuna que Luciano Biart pudo convocar a Benett para ilustrar su obra, este gran pintor e ilustrador franc\u00e9s fue de los preferidos para hacer lo propio con gran parte de las obras de Julio Verne, as\u00ed como obras de Victor Hugo, Le\u00f3n Tolstoi, Thomas Mayne Reid, Andr\u00e9 Laura y Camille Flammarion, entre otros.<\/p>\n<p>Las ilustraciones de Bennett son una gran aportaci\u00f3n a la iconograf\u00eda del paisajismo mexicano y en particular mostramos aqu\u00ed dos. La primera aparece en el cap\u00edtulo xx, acompa\u00f1ando una narrativa de los exploradores donde expresan su sorpresa al llegar a zonas totalmente cubiertas de cact\u00e1ceas. Parte del texto que se comparte con la l\u00e1mina, es el siguiente:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\">Trep\u00e9 un montecito, y mis miradas recorrieron aquel vasto horizonte. Nunca un cambio tan radical pod\u00eda producirse en tan pocas horas en ning\u00fan otro pa\u00eds. Nada de \u00e1rboles, nada de arbustos, nada de c\u00e9sped. Por todas partes cactus afectando veinte formas diversas -redondos, rectos, c\u00f3nicos, aplastados- pareciendo que se complac\u00edan en tomar los aspectos m\u00e1s extra\u00f1os para desafiar a la imaginaci\u00f3n. (p.223)<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_image src=\u00bbhttps:\/\/revistaquiote.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/IMG_20241024_145219-scaled.jpg\u00bb _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb filter_hue_rotate=\u00bb12deg\u00bb filter_saturate=\u00bb22%\u00bb filter_brightness=\u00bb124%\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][\/et_pb_image][et_pb_text _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb text_font_size=\u00bb12px\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb]<\/p>\n<p>L\u00e9on Benett, 1880.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][et_pb_column type=\u00bb4_4&#8243; _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][et_pb_text _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb]<\/p>\n<p>La segunda l\u00e1mina es del Cap\u00edtulo xxii:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\">A doscientos pasos m\u00e1s all\u00e1 terminaba el verde valle y quedamos perdidos en medio \u00a0de los cactus. Luciano se encarniz\u00f3 contra las lagartijas, y Gringalete [el perro] crey\u00f3 dar una prueba de inteligencia corriendo delante de \u00e9l, de manera que espantaba la caza. p. 245<\/p>\n<p>En ambas im\u00e1genes se puede apreciar la firma en plancha de L\u00e9on Benett, no sabemos si conoci\u00f3 en vivo un maguey ni su quiote, pero lo que s\u00ed se aprecia es que logr\u00f3 captar la esencia de la belleza de las plantas que le describi\u00f3<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_image src=\u00bbhttps:\/\/revistaquiote.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/IMG_20241024_145257-scaled.jpg\u00bb _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb filter_hue_rotate=\u00bb12deg\u00bb filter_saturate=\u00bb34%\u00bb filter_brightness=\u00bb124%\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][\/et_pb_image][et_pb_text _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb text_font_size=\u00bb12px\u00bb custom_padding=\u00bb||1px|||\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb]<\/p>\n<p><span style=\"font-size: small;\">L\u00e9on Benett, 1880.<\/span><\/p>\n<p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=\u00bb1_3,2_3&#8243; _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][et_pb_column type=\u00bb1_3&#8243; _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][et_pb_text _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb]<\/p>\n<p>Finalmente, no se puede dejar de mencionar que la obra de Luciano Biart tuvo un recibimiento tan bueno en M\u00e9xico, que existieron dos ediciones en espa\u00f1ol en el siglo xix. La primera fue a trav\u00e9s de entregas para la revista <em>La ense\u00f1anza<\/em>, editada por Nabor Chavez y Mariano Lara, publicada durante los a\u00f1os 1872 a 1876. Los derechos de las im\u00e1genes de Bennet fueron pagados en esta publicaci\u00f3n. Posteriormente, para 1882 sale a la luz el libro completo <em>Aventuras de un joven naturalista en M\u00e9xico<\/em>, bajo el sello de Librer\u00eda de la Ense\u00f1anza. Algunas de las im\u00e1genes usadas en este texto, corresponden a estas publicaciones.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][et_pb_column type=\u00bb2_3&#8243; _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][et_pb_image src=\u00bbhttps:\/\/revistaquiote.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/SantiagoRobles_Tepepan_2024-scaled.jpg\u00bb title_text=\u00bbSantiagoRobles_Tepepan_2024&#8243; _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb filter_saturate=\u00bb60%\u00bb filter_brightness=\u00bb120%\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][\/et_pb_image][et_pb_text _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb text_font_size=\u00bb12px\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb]<\/p>\n<p>Santiago Robles, Tepepan, cuaderno de apuntes, 2023.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][et_pb_column type=\u00bb4_4&#8243; _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][et_pb_text _builder_version=\u00bb4.27.4&#8243; _module_preset=\u00bbdefault\u00bb global_colors_info=\u00bb{}\u00bb][\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Observo otros magueyes enormes que se encuentran bajo el sol cerca del Centro Nacional de las Artes. Los noto igual de majestuosos que los de la Universidad. En ambos, lo que m\u00e1s admiro es su quiote, la flor del maguey.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2110,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[185],"tags":[],"ppma_author":[114],"class_list":["post-2095","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-numero-tres"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.3 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>SIEMPRE NOS PODEMOS SORPRENDER DE NUESTRO ENTORNO - REVISTA QUIOTE<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/revistaquiote.org\/?p=2095\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"es_ES\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"SIEMPRE NOS PODEMOS SORPRENDER DE NUESTRO ENTORNO - REVISTA QUIOTE\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Observo otros magueyes enormes que se encuentran bajo el sol cerca del Centro Nacional de las Artes. Los noto igual de majestuosos que los de la Universidad. En ambos, lo que m\u00e1s admiro es su quiote, la flor del maguey.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/revistaquiote.org\/?p=2095\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"REVISTA QUIOTE\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/profile.php?id=61581285934903&amp;rdid=NyTBdLDXXt5DTPla&amp;share_url=httpswww.facebook.comshare16XQGGa34v#\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-12-16T10:13:13+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-04-29T19:07:13+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/revistaquiote.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/JorgeRubio-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1614\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"C\u00e9sar Guevara Bravo\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@RQuiote\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@RQuiote\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Escrito por\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Miguel Torres\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tiempo de lectura\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"14 minutos\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/?p=2095#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/?p=2095\"},\"author\":{\"name\":\"Miguel Torres\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/d7a3f9ed4669a5897b231922e7fc292e\"},\"headline\":\"SIEMPRE NOS PODEMOS SORPRENDER DE NUESTRO ENTORNO\",\"datePublished\":\"2024-12-16T10:13:13+00:00\",\"dateModified\":\"2025-04-29T19:07:13+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/?p=2095\"},\"wordCount\":2720,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/?p=2095#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/12\\\/JorgeRubio-scaled.jpg\",\"articleSection\":[\"N\u00daMERO TRES\"],\"inLanguage\":\"es\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/?p=2095#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/?p=2095\",\"url\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/?p=2095\",\"name\":\"SIEMPRE NOS PODEMOS SORPRENDER DE NUESTRO ENTORNO - REVISTA QUIOTE\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/?p=2095#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/?p=2095#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/12\\\/JorgeRubio-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2024-12-16T10:13:13+00:00\",\"dateModified\":\"2025-04-29T19:07:13+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/?p=2095#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"es\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/?p=2095\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/?p=2095#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/12\\\/JorgeRubio-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/12\\\/JorgeRubio-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1614,\"caption\":\"Jorge Rubio \\\/ Litograf\u00eda \\\/ 2024\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/?p=2095#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"SIEMPRE NOS PODEMOS SORPRENDER DE NUESTRO ENTORNO\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/\",\"name\":\"REVISTA QUIOTE\",\"description\":\"N\u00daMERO SEIS\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/#organization\",\"name\":\"REVISTA QUIOTE\",\"url\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/06\\\/Quiote-logo_01.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/06\\\/Quiote-logo_01.png\",\"width\":1042,\"height\":417,\"caption\":\"REVISTA QUIOTE\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/profile.php?id=61581285934903&rdid=NyTBdLDXXt5DTPla&share_url=httpswww.facebook.comshare16XQGGa34v#\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/RQuiote\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/revista.quiote\\\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/d7a3f9ed4669a5897b231922e7fc292e\",\"name\":\"Miguel Torres\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/00c77c9b45fb8ec83854a3fc58bb68a9455f554fb2ed7d93769f39cab7a2c6a4?s=96&d=mm&r=gd1fa56e4f1f0eb1983a3ad9f6827f3c2\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/00c77c9b45fb8ec83854a3fc58bb68a9455f554fb2ed7d93769f39cab7a2c6a4?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/00c77c9b45fb8ec83854a3fc58bb68a9455f554fb2ed7d93769f39cab7a2c6a4?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Miguel Torres\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/revistaquiote.org\\\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"SIEMPRE NOS PODEMOS SORPRENDER DE NUESTRO ENTORNO - REVISTA QUIOTE","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/revistaquiote.org\/?p=2095","og_locale":"es_ES","og_type":"article","og_title":"SIEMPRE NOS PODEMOS SORPRENDER DE NUESTRO ENTORNO - REVISTA QUIOTE","og_description":"Observo otros magueyes enormes que se encuentran bajo el sol cerca del Centro Nacional de las Artes. Los noto igual de majestuosos que los de la Universidad. En ambos, lo que m\u00e1s admiro es su quiote, la flor del maguey.","og_url":"https:\/\/revistaquiote.org\/?p=2095","og_site_name":"REVISTA QUIOTE","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/profile.php?id=61581285934903&rdid=NyTBdLDXXt5DTPla&share_url=httpswww.facebook.comshare16XQGGa34v#","article_published_time":"2024-12-16T10:13:13+00:00","article_modified_time":"2025-04-29T19:07:13+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1614,"url":"https:\/\/revistaquiote.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/JorgeRubio-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"C\u00e9sar Guevara Bravo","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@RQuiote","twitter_site":"@RQuiote","twitter_misc":{"Escrito por":"Miguel Torres","Tiempo de lectura":"14 minutos"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/revistaquiote.org\/?p=2095#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/revistaquiote.org\/?p=2095"},"author":{"name":"Miguel Torres","@id":"https:\/\/revistaquiote.org\/#\/schema\/person\/d7a3f9ed4669a5897b231922e7fc292e"},"headline":"SIEMPRE NOS PODEMOS SORPRENDER DE NUESTRO ENTORNO","datePublished":"2024-12-16T10:13:13+00:00","dateModified":"2025-04-29T19:07:13+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/revistaquiote.org\/?p=2095"},"wordCount":2720,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/revistaquiote.org\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/revistaquiote.org\/?p=2095#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/revistaquiote.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/JorgeRubio-scaled.jpg","articleSection":["N\u00daMERO TRES"],"inLanguage":"es","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/revistaquiote.org\/?p=2095#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/revistaquiote.org\/?p=2095","url":"https:\/\/revistaquiote.org\/?p=2095","name":"SIEMPRE NOS PODEMOS SORPRENDER DE NUESTRO ENTORNO - REVISTA QUIOTE","isPartOf":{"@id":"https:\/\/revistaquiote.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/revistaquiote.org\/?p=2095#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/revistaquiote.org\/?p=2095#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/revistaquiote.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/JorgeRubio-scaled.jpg","datePublished":"2024-12-16T10:13:13+00:00","dateModified":"2025-04-29T19:07:13+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/revistaquiote.org\/?p=2095#breadcrumb"},"inLanguage":"es","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/revistaquiote.org\/?p=2095"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/revistaquiote.org\/?p=2095#primaryimage","url":"https:\/\/revistaquiote.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/JorgeRubio-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/revistaquiote.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/JorgeRubio-scaled.jpg","width":2560,"height":1614,"caption":"Jorge Rubio \/ Litograf\u00eda \/ 2024"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/revistaquiote.org\/?p=2095#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/revistaquiote.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"SIEMPRE NOS PODEMOS SORPRENDER DE NUESTRO ENTORNO"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/revistaquiote.org\/#website","url":"https:\/\/revistaquiote.org\/","name":"REVISTA QUIOTE","description":"N\u00daMERO SEIS","publisher":{"@id":"https:\/\/revistaquiote.org\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/revistaquiote.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"es"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/revistaquiote.org\/#organization","name":"REVISTA QUIOTE","url":"https:\/\/revistaquiote.org\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/revistaquiote.org\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/revistaquiote.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/Quiote-logo_01.png","contentUrl":"https:\/\/revistaquiote.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/Quiote-logo_01.png","width":1042,"height":417,"caption":"REVISTA QUIOTE"},"image":{"@id":"https:\/\/revistaquiote.org\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/profile.php?id=61581285934903&rdid=NyTBdLDXXt5DTPla&share_url=httpswww.facebook.comshare16XQGGa34v#","https:\/\/x.com\/RQuiote","https:\/\/www.instagram.com\/revista.quiote\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/revistaquiote.org\/#\/schema\/person\/d7a3f9ed4669a5897b231922e7fc292e","name":"Miguel Torres","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/00c77c9b45fb8ec83854a3fc58bb68a9455f554fb2ed7d93769f39cab7a2c6a4?s=96&d=mm&r=gd1fa56e4f1f0eb1983a3ad9f6827f3c2","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/00c77c9b45fb8ec83854a3fc58bb68a9455f554fb2ed7d93769f39cab7a2c6a4?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/00c77c9b45fb8ec83854a3fc58bb68a9455f554fb2ed7d93769f39cab7a2c6a4?s=96&d=mm&r=g","caption":"Miguel Torres"},"sameAs":["https:\/\/revistaquiote.org"],"url":"https:\/\/revistaquiote.org\/?author=1"}]}},"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/revistaquiote.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/JorgeRubio-scaled.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"authors":[{"term_id":114,"user_id":0,"is_guest":1,"slug":"cesar-guevara-bravo","display_name":"C\u00e9sar Guevara Bravo","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/?s=96&d=mm&r=g","0":null,"1":"","2":"","3":"","4":"","5":"","6":"","7":"","8":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/revistaquiote.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2095","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/revistaquiote.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/revistaquiote.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistaquiote.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistaquiote.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2095"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/revistaquiote.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2095\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2325,"href":"https:\/\/revistaquiote.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2095\/revisions\/2325"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistaquiote.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2110"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/revistaquiote.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2095"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistaquiote.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2095"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistaquiote.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2095"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistaquiote.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fppma_author&post=2095"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}